Bölüm 6 – Bai Tianlong: Toprağın hafızası

Ağsu şehrinde sabah hep suyun sesiyle başlardı.

Şehrin içinden geçen dar kanallar gece boyu topladıkları suyu bahçelere, küçük ekim alanlarına ve şifalı bitki yetiştirilen topraklara taşırdı. Güneş henüz tam yükselmemiş, şehrin damları üzerine solgun, altın rengi bir ışık düşmüştü. Sabah sisiyse Yüz Çay Vadisi'nden gelen serin havayla karışarak sokakların üzerinde ince bir perde oluşturmuştu.

Bai ailesinin kuzey bahçesi de bu sabahın sakinliğine uyanıyordu.

Bahçenin diğer kısımlarından farklı olarak, burada çoğunlukla suya hassas şifalı bitkiler yetiştiriliyordu. Bunların bir kısmı olağan şartlarda büyüyebilse de, daha değerli türler belirli bir sıcaklık, toprak bileşimi ve su akışı gerektiriyordu. Bu yüzden bahçenin bu kısmına özellikle dikkat gösteriliyordu.

Ancak son günlerde burada garip bir sorun ortaya çıkmıştı.

Birkaç bitkinin yaprakları sararmış, bazılarının gövdeleri zayıflamış, toprağın belirli kısımlarında ise eskisinden farklı bir koku hissedilmeye başlamıştı.

İlk bakışta bu, sıradan bir hastalık gibi görünüyordu.

Lakin Bai ailesinin deneyimli bahçıvanı Gao Shen bununla aynı fikirde değilti.

O, diz çökerek toprağın üst katmanını parmakları arasında ovuşturdu. Sonra parmaklarını burnuna yaklaştırıp kokladı.

— Yine değişmiş…

Yanında duran Bai Xun kaşlarını çattı.

— Ne değişmiş? Dün de toprakları kontrol etmiştin. Bence bitkilerin bazıları sadece yaşlanmış.

Gao Shen başını kaldırmadan yanıtladı:

— Bitki yaşlandığında bile böyle solmaz. Özellikle de bu tür.

O, karşısındaki ince gövdeli bitkiyi gösterdi.

— Bu bitki üç ay önce ekildi. Normal şartlarda en az iki yıl sağlıklı kalmalıdır. Üstelik kökü de zedelenmemiş.

Bai Xun eğilip yapraklara baktı.

— Belki de bir hastalıktır?

— Olabilir. Ama hastalık olsaydı, önce birkaç bitkide başlayıp ardından diğerlerine yayılırdı. Buradaysa zedelenme belirli bir hat boyunca uzanıyor.

Gao Shen toprağın üzerindeki küçük alanları gösterdi.

— Bak. Bu sıradaki bitkiler sağlıklı. Biraz ileridekiler ise zayıflamış. Aralarındaki tek fark, suyun geldiği yön.

Bai Xun bir süre sessiz kaldı.

— Demek ki sorun suyla ilgili olabilir?

— Şimdilik sadece bir ihtimal.

Bu sırada bahçenin girişinden kadın sesi duyuldu.

— Gao dayı, yine buradasınız?

Bai Ruyan elinde küçük tahta bir kutuyla onlara yaklaştı. Kutunun içinde farklı renklerde yapraklar ve ince kök parçaları vardı.

— Dün aldığımız örnekleri hazırladım. Babam da bunlara bakmak istiyor.

Bai Xun derhal ayağa kalktı.

— Nihayet! Belki bu sefer sorunun sebebini buluruz. Ben artık her sabah burada solmuş yaprakları toplamaktan yoruldum.

Ruyan gülümsedi.

— Sen yaprakları toplamaktan değil, sabah erkenden uyanmaktan yorulmuşsun.

— Bu ikisi birbirinden ayrılamaz ki.

Gao Shen onların sohbetine karışmadı. O, toprağın üzerindeki izlere dikkatle bakmaya devam ediyordu.

Bir süre sonra Bai Mingyuan da bahçeye geldi.

O, önce bitkileri kontrol etti, sonra Ruyan'ın getirdiği örneklere baktı. Yaprakların rengini, köklerin durumunu ve toprağın nemini karşılaştırdı.

— Bu örnekler aynı bahçenin farklı kısımlarından mı alındı?

Ruyan başını salladı.

— Evet. Birinci örnek sağlıklı bitkilerin olduğu yerden. İkincisi zayıflamış bitkilerin yanından, üçüncüsü ise su kanalına yakın kısımdan.

Bai Mingyuan yaprakları tek tek gözden geçirdi.

— Zedelenme sadece toprağın üst katmanında değil. Kökün kendisinde de değişiklik var.

Gao Shen yaklaştı.

— Ben de bunu düşündüm. Ama sebebini belirleyemedim.

Bai Mingyuan biraz eğilip topraktan küçük bir parça aldı.

— Su örneğini de incelemeliyiz. Eğer sorun toprağın kendisinde olsaydı, aynı alandaki bütün bitkiler etkilenirdi. Buradaysa suyun aktığı yön çok daha fazla önem taşıyor.

Bai Xun ellerini beline koydu.

— O zaman gidip kanalın kendisine bakalım.

Mingyuan başını salladı.

— Önce buradaki örnekleri alalım. Sonra suyun geldiği yukarı kısmı kontrol ederiz.

Bahçenin kuzey kenarından geçen su kanalı dar taş duvarlarla çevriliydi. Kanalın bazı kısımları yıllar önce taşla sağlamlaştırılmış, bazı kısımlarında ise eski ahşap borular kullanılmıștı.

Bu borular suyu bahçenin farklı bölümlerine yönlendiriyordu.

Bai ailesi bunları uzun yıllar önce kurmuştu. Her mevsim kontrol edilir, zedelenmiş kısımları değiştirilirdi. Lakin bazı yerler bahçenin daha az kullanılan kenarlarında yer aldığından kontroller sırasında gözden kaçabiliyordu.

Bai Mingyuan, Gao Shen, Ruyan ve Xun kanal boyunca ilerlediler.

Bir süre sonra Bai Xun adımlarını durdurdu.

— Burada bir şey var.

O, kanalın kenarındaki toprağı gösterdi.

Toprağın bir kısmı aşağı çökmüş, taşların arasına küçük dallar ve balçık dolmuştu. Suyun aktığı yönde ise eskisinden farklı, ince bir iz görünüyordu.

Gao Shen eğilip toprağı kontrol etti.

— Burada bir kayma olmuş.

Bai Mingyuan çevreyi dikkatle inceledi.

— Ne zaman?

— Kesin söyleyemem. Son yağışlardan sonra gerçekleşmiş olabilir.

Bai Xun kanalın içine baktı.

— Ama su hala akıyor. Demek ki büyük bir sorun yok.

— Suyun akması her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez, — Mingyuan sakinçe karşılık verdi.

O, birkaç adım ilerleyip kanalın duvarına yaklaştı. Burada toprakla örtülmüş ahşap borunun bir kısmı görünüyordu. Borunun kenarında bir çatlak vardı. Suyun bir kısmı o çatlaktan sızarak toprağa karışıyordu.

Mingyuan elini çatlağın yakınlığına uzattı.

— Bakın. Boru zedelenmiş.

Ruyan eğilip sızan suya baktı.

— Bu kadar küçük bir çatlak bitkileri etkileyebilir mi?

— Sadece suyun azalması değil. Suyun geçtiği toprak da değişmiş. Kayma neticesinde üst katmandaki mineraller borunun etrafına karışmış olabilir. Su da o maddeleri bünyesine katıp bahçeye taşıyor.

Gao Shen başını salladı.

— Demek ki bitkilerin solmasının sebebi suyun bileşimi?

— Muhtemelen. Ama bunu doğrulamak için suyun farklı noktalarından örnek almalıyız.

Bai Xun biraz ileride, taşların arasında kalmış bir kök parçası gördü.

— Bu ne bitkisi?

O, kökü ihtiyatla topraktan çıkardı.

Siyah renkli, ince damarları olan kökün yüzeyinde topraktan farklı, koyu bir örtü vardı.

Gao Shen kökü görür görmez kaşlarını çattı.

— Kara Damar otu…

Bai Ruyan ona baktı.

— Bu bitki burada bitmemeli halbuki.

— Öyle. Bu bitki esasen vadinin üst kısımlarında, mineral bakımından zengin topraklarda yetişir.

Bai Mingyuan kökü eline alıp dikkatle inceledi.

— Anlaşılan toprak kayması sırasında üst kısımdan buraya kadar gelmiş.

Bai Xun kökü çevirdi.

— Bunun şifa niyetine bir değeri var mı?

Gao Shen yanıtladı:

— Belirli hazırlama usulleriyle kullanılabilir. Ama bu kök henüz hammadde. Doğru işlenmezse faydasından çok zararı dokunabilir.

Mingyuan kökü bölmeden ayrı bir kumaş parçasına sardı.

— Bunu da örneklerle birlikte inceleteceğiz.

Sonra kanalın çatlamış kısmına baktı.

— Önce suyun sızıntısını durdurmalıyız. Aksi takdirde bahçenin diğer kısımları da etkilenebilir.

Öğlene doğru Bai ailesinin ana avlusuna geri döndüler.

Bai Zhengyuan haberi çoktan almıştı. O, avlunun gölgeli kısmında, küçük tahta masanın arkasında oturuyordu. Masanın üzerinde birkaç şifalı ot kitabı ve kurutulmuş bitki örneği vardı.

Bai Mingyuan örnekleri masanın üzerine koydu.

— Sorun büyük ihtimalle kuzey bahçesinin su hattında. Toprak kayması eski boruyu zedelemiş. Suyun bir kısmı toprağa sızıyor ve mineral bileşimi değişmiş olabilir.

Bai Zhengyuan önce su örneklerine, sonra siyah köke baktı.

— Kara Damar otu yukarı vadide biter. Demek ki kayma düşündüğümüzden daha geniş bir alanı kapsıyor.

— Evet. Şimdilik sadece kanalın bir kısmını kontrol ettik, — dedi Mingyuan. — Suyun bileşimini kesinleştirmeden bitkilere ek ilaç vermek istemiyorum.

Bai Zhengyuan onaylarcasına başını salladı.

— İyi ediyorsun. Sebebi ortadan kaldırılmadan tedavi etmek problemi sadece gizler.

Bai Ruyan masanın kenarında duruyordu.

— Peki ya zedelenmiş bitkiler?

— Onları şimdilik diğer bitkilerden ayırın. Toprağını değiştirmeyin, ek gübre veya ilaç vermeyin. Önce suyun etkisini tam olarak belirlemeliyiz.

Bai Xun biraz tereddüt etti.

— Peki ya boru?

Bai Mingyuan yanıtladı:

— Yarın ustalar çağrılacak. Zedelenmiş kısım değiştirilecek, kanalın çöken yeri sağlamlaştırılacak.

Bai Zhengyuan bir süre sessiz kaldı. Sonra bakışlarını bahçe yönüne çevirdi.

— Bu bahçe ailemizin gelir kaynaklarından biridir. Ama sadece gelir için korunmuyor. Burada bazı bitkilerin yetişmesi yıllar alıyor. Birkaç günde düzeltilemeyen bir hata bütün mevsimin emeğini heba edebilir.

O, Bai Xun'a baktı.

— Sen de Gao Shen'e yardım edeceksin. Bu sefer işten kaytarma yok.

Bai Xun derhal itiraz etti:

g— Ben zaten bütün sabah onunla idim!

Ruyan gülerek konuştu:

— Demek ki yarın da onunla olmaya alışmışsındır.

— Ben onu demek istememiştim…

Bai Zhengyuan'ın yüzünde hafif bir tebessüm belirdi.

— O halde yarın da orada olursun.

Bai Xun başını öne eğdi. İtiraz etmenin faydasız olduğunu anlamıştı.

Öğleden sonra ailenin bahçe işçileri kanalın zedelenmiş kısmını kontrol etmeye başladılar.

Bazı taşlar yerinden çıkarılmalı, toprak temizlenmeli, eski borunun çatlamış kısmı değiştirilmeliydi. İş kolay değildi. Kanalın o kısmı dar olduğundan işçiler birbirinin yolunu kesmemek için dikkatli davranmak zorundaydılar.

Bai Mingyuan da bir süre onların yanında kaldı.

O, işçilere yeni borunun yerleştirileceği yönü gösterdi.

— Su eski hattı boyunca akmalıdır. Eğer akışı çok değiştirirsek, aşağıdaki bahçe bölümlerine giden suyun miktarı azalacak.

İşçilerden biri başını salladı.

— Anladım, Bai üstadım.

Gao Shen ise çıkarılan toprağın bir kısmını ayrıca istifletiyordu. O, kayma neticesinde karışmış toprağın diğer sahalara taşınmasını istemiyordu.

Bu sırada Bai Xun elindeki tahta parçasını yere bırakıp ellerini sildi.

— Gao dayı, bu kadar toprağı neden ayrıca topluyoruz? Zaten boru değiştirilecek.

Gao Shen ona baktı.

— Çünkü toprağın içinde ne olduğunu bilmeden onu başka yere taşıyamayız. Buradaki mineral bileşimi diğer bahçeleri de etkileyebilir.

— Ama bu toprak artık işe yaramaz.

— İşe yaramaması onun değersiz olduğu anlamına gelmez.

Gao Shen bir avuç toprak alıp ovuşturdu.

— Toprak uzun süre zarfında çeşitli maddeleri bünyesinde saklar. Bazen bir bitkinin büyümesine engel olan bir madde, başka bir bitki için faydalı olabilir. Her şey onun miktarına ve hangi şartlarda kullanıldığına bağlıdır.

Bai Xun bu kez karşılık vermedi.

O, toprağa baktı. Gao Shen'in söyledikleri ona ilginç gelmişti, her ne kadar bunu açıkça itiraf etmek istemese de.

Akşam çöktüğünde Bai ailesinin avuyundaki gürültü azaldı.

İşçilerin çoğu evlerine gitmişti. Kuzey bahçesinin zedelenmiş kısmı geçici olarak kapatılmış, suyun akışı ise başka bir kanala yönlendirilmişti.

Bai Mingyuan ile Su Yulan o akşam birlikte şifalı ot bahçesinin yakınında geziniyorlardı.

Yulan'ın elinde küçük bir kumaş parçası vardı. Onun üzerinde bebek Bai Tianlong uzanıyordu. Bebek sakinçe uyuyordu. Bazen parmaklarını oynatıyor, sonra yeniden sakinleşiyordu.

— Bugün yine bahçede çok mu kaldın? — diye sordu Yulan.

Mingyuan gülümsedi.

— Sorun düşündüğümüzden biraz daha büyüktü. Ama sebebini bulduk. Yarın boruyu değiştirecekler.

— Baban da haberdar mı?

— Evet. O da ek toprak örneklerinin incelenmesini istiyor.

Yulan bebeğe baktı.

— Tianlong bugün iyi uyudu. Sabah biraz huzursuzdu ama şimdi sakin.

Mingyuan bebeğe yaklaşıp yüzüne baktı.

— Büyüdüğünde bahçeleri sevmesini isterdim.

Yulan gülümsedi.

— Belki de sever. Ama onun neyi sevmesini istediğimizden daha mühimi, kendisinin neyi seçeceğidir.

Mingyuan başını salladı.

— Haklısın.

Bir süre sessizce adımladılar.

Bahçenin bu kısmında hava daha serindi. Su kanallarından gelen zayıf akıntı sesi gece sakinliğine karışıyordu.

Tianlong annesinin kucağında kıpırdandı. Küçük eli kumaşın kenarından çıkarak havada birkaç kez hareket etti.

Yulan onun parmaklarını nazikçe örttü.

— Uyu, ufacığım.

Bebek yeniden sakinleşti.

Onların biraz arkasında, bahçenin kenarındaki tahta saksıda küçük bir tohum vardı.

Bu tohum önceki günlerde de o saksıdaydı. Toprağa düşmüş ancak uzun süre filizlenmemişti. Saksı bahçenin nispeten gölgeli kısmında yer alıyordu ve güneş ışığını az alıyordu.

O gece toprağın yüzeyinde çok küçük bir değişiklik meydana geldi.

Tohumun kabuğu ince bir şekilde çatladı.

İçerisinden beyaz renkli, narin bir kökçüktü çıktı. O, toprağın içerisine doğru uzandı. Ardından tohumun üst kısmı yavaş yavaş açıldı.

Hiçbir pırıltı oluşmadı.

Hiçbir ses duyulmadı.

Yalnızca toprağın altında yeni bir hayat başlamıştı.

Sabah erkenden Bai Xun yeniden bahçeye geldiğinde ilk işi dününkü saksıları kontrol etmek oldu.

O, birkaç bitkinin yapraklarını gözden geçirdi, ardından gölgede kalan tahta saksıya yaklaştı.

— Ha?

Saksının içindeki toprağın yüzeyinde küçük, yeşil bir filiz görünüyordu.

Bai Xun eğilip ona dikkatle baktı.

— Bu ne zaman filizlendi?

O, parmağını toprağa yaklaştırdı ancak dokunmadı. Tohumun önceki günlerde hiçbir değişiklik göstermediğini hatırlıyordu.

— İlginç doğrusu…

Bir süre sonra Ruyan da geldi. Bai Xun'un saksının karşısında durduğunu görünce yaklaştı.

— Yine ne oldu?

Bai Xun filizi gösterdi.

— Şuna bak. Dün burada hiçbir şey yoktu.

Ruyan eğilip dikkatle inceledi.

— Bu tohumu kim ekmişti?

— Sanırım geçen hafta bahçe işçilerinden biri koymuştu. Ama hangi bitki olduğunu bilmiyorum.

Ruyan filizin şekline baktı.

— Henüz çok ufak. Yaprakları açılmadan türünü belirlemek zor olacak.

Gao Shen de onların sesini duyup yaklaştı.

O, saksıya baktı, ardından toprağın yüzeyini kontrol etti.

— Tohum sağlammış. Sadece filizlenmek için uygun şartları bekliyormuş.

Bai Xun omuzlarını silkti.

— Ama bu saksı gölgede. Güneş de az alıyor.

— Her bitkinin aynı şartlara ihtiyacı yoktur, — dedi Gao Shen. — Bazıları toprağın içinde uzun süre bekleyebilir. Nem ve sıcaklık uyum sağladığında filizlenir.

Ruyan filize biraz daha yaklaştı.

— Onu başka yere taşımayalım. Birkaç gün gözlemleyelim.

Gao Shen onayladı.

— Doğru. Şimdilik olduğu yerde kalsın.

Bai Xun saksının yanında biraz daha durdu.

— Acaba ne kadar büyüyecek?

— Bunu zaman gösterecek, — diye yanıtladı Ruyan.

Başka işlere koyuldular.

Hiçbiri bu küçük filizin neden aklı o gece filizlendiğini düşünmedi. Onların gözünde bu, doğaçlama sıklıkla rastlanan olağan bir olaydı.

Bahçedeki sorunlar ise henüz tam olarak çözülmemişti. Kanalın tamiri bitmeli, suyun bileşimi yeniden incelenmeli ve zedelenmiş bitkilerin durumu gözlemlenmeliydi.

Bai ailesinin hayatı kendi olağan akışında devam ediyordu.

Avlunun öteki tarafında Su Yulan küçük Tianlong'u kucağında tutarak onunla konuşuyordu. Bebek annesinin sesini duyduğunda gözlerini açtı, sonra yeniden yumdu.

O, henüz dünyayı tanımıyordu.

Toprağın altında büyüyen kökün neden su aradığını, bir tohumun neden günlerce beklediğini, hasta bitkilerin hangi şartlarda iyileşebildiğini bilmiyordu.

Hayatın başlangıcı onun için henüz sadece sıcak bir kucak, tanışık sesler ve uykudan ibaretti.

Lakin bazen en büyük değişiklikler de böyle küçük başlangıçlardan doğardı.

Ve o sabah Ağsu'nun kuzey bahçesinde, hiç kimsenin özel bir önem vermediği küçük bir filiz toprağın yüzeyine doğru büyümeye devam ediyordu.

### VI FƏSİL

 

### Bai Tianlong: Torpağın yaddaşı

 

Ağsu şəhərində səhər həmişə suyun səsi ilə başlayırdı.

 

Şəhərin içindən keçən dar kanallar gecə boyu topladıqları suyu bağlara, kiçik əkin sahələrinə və dərman bitkiləri yetişdirilən torpaqlara daşıyırdı. Günəş hələ tam yüksəlməmiş, şəhərin damları üzərinə solğun qızılı işıq düşmüşdü. Səhər dumanı isə Yüz Çay vadisindən gələn sərin hava ilə qarışaraq küçələrin üzərində nazik pərdə yaratmışdı.

 

Bai ailəsinin şimal bağı da bu səhərin sakitliyinə oyanırdı.

 

Bağın digər hissələrindən fərqli olaraq, burada əsasən suya həssas dərman bitkiləri yetişdirilirdi. Onların bəziləri adi şəraitdə böyüyə bilsə də, daha qiymətli növlər müəyyən temperatur, torpaq tərkibi və su axını tələb edirdi. Buna görə də bağın bu hissəsinə xüsusi diqqət göstərilirdi.

 

Ancaq son günlərdə burada qəribə bir problem yaranmışdı.

 

Bir neçə bitkinin yarpaqları saralmış, bəzilərinin gövdələri zəifləmiş, torpağın müəyyən hissələrində isə əvvəlkindən fərqli qoxu hiss olunmağa başlamışdı.

 

İlk baxışda bu, adi xəstəlik kimi görünürdü.

 

Lakin Bai ailəsinin təcrübəli bağbanı Qao Şen bununla razı deyildi.

 

O, diz çökərək torpağın üst qatını barmaqları arasında ovuşdurdu. Sonra barmaqlarını burnuna yaxınlaşdırıb qoxladı.

 

— Yenə dəyişib...

 

Yanında dayanmış Bai Xun qaşlarını çatdı.

 

— Nə dəyişib? Dünən də torpağı yoxlamışdın. Məncə, bitkilərin bəziləri sadəcə köhnəlib.

 

Qao Şen başını qaldırmadan cavab verdi:

 

— Bitki köhnələndə belə solmur. Xüsusilə bu növ.

 

O, qarşısındakı nazik gövdəli bitkini göstərdi.

 

— Bu bitki üç ay əvvəl əkilib. Normal şəraitdə ən azı iki il sağlam qalmalıdır. Üstəlik, onun kökü zədələnməyib.

 

Bai Xun əyilib yarpaqlara baxdı.

 

— Bəlkə xəstəlikdir?

 

— Ola bilər. Amma xəstəlik olsaydı, əvvəlcə bir neçə bitkidə başlayıb sonra digərlərinə yayılardı. Burada isə zədələnmə müəyyən xətt boyunca uzanır.

 

Qao Şen torpağın üzərindəki kiçik sahələri göstərdi.

 

— Bax. Bu sıradakı bitkilər sağlamdır. Bir qədər irəlidəkilər isə zəifləyib. Aralarındakı fərq yalnız suyun gəldiyi istiqamətdir.

 

Bai Xun bir müddət susdu.

 

— Deməli, problem su ilə bağlı ola bilər?

 

— Hələlik yalnız ehtimaldır.

 

Bu zaman bağın girişindən qadın səsi eşidildi.

 

— Qao dayı, yenə buradasınız?

 

Bai Ruyan əlində kiçik taxta qutu ilə onlara yaxınlaşdı. Qutunun içində müxtəlif rəngli yarpaqlar və nazik kök parçaları vardı.

 

— Dünən götürdüyümüz nümunələri hazırladım. Atam da bunlara baxmaq istəyir.

 

Bai Xun dərhal ayağa qalxdı.

 

— Nəhayət! Bəlkə bu dəfə problemin səbəbini taparıq. Mən artıq hər səhər burada solmuş yarpaqları toplamaqdan yorulmuşam.

 

Ruyan gülümsədi.

 

— Sən yarpaqları toplamaqdan yox, səhər tezdən oyanmaqdan yorulmusan.

 

— Bu ikisi bir-birindən ayrılmazdır.

 

Qao Şen onların söhbətinə qarışmadı. O, torpağın üzərindəki izlərə diqqətlə baxmağa davam edirdi.

 

Bir müddət sonra Bai Mingyuan da bağa gəldi.

 

O, əvvəlcə bitkiləri yoxladı, sonra Ruyanın gətirdiyi nümunələrə baxdı. Yarpaqların rəngini, köklərin vəziyyətini və torpağın nəmini müqayisə etdi.

 

— Bu nümunələr eyni bağın müxtəlif hissələrindən götürülüb?

 

Ruyan başını tərpətdi.

 

— Bəli. Birinci nümunə sağlam bitkilərin olduğu yerdəndir. İkincisi zəifləmiş bitkilərin yanından, üçüncüsü isə su kanalına yaxın hissədəndir.

 

Bai Mingyuan yarpaqları bir-bir nəzərdən keçirdi.

 

— Zədələnmə yalnız torpağın üst qatında deyil. Kökün özündə də dəyişiklik var.

 

Qao Şen yaxınlaşdı.

 

— Mən də bunu düşündüm. Amma səbəbini müəyyən edə bilmədim.

 

Bai Mingyuan bir qədər əyilib torpağın kiçik hissəsini götürdü.

 

— Su nümunəsini də yoxlamalıyıq. Əgər problem torpağın özündə olsaydı, eyni sahədəki bütün bitkilər təsirlənərdi. Burada isə suyun axdığı istiqamət daha çox əhəmiyyət daşıyır.

 

Bai Xun əllərini belinə qoydu.

 

— Onda gedib kanalın özünə baxaq.

 

Mingyuan başını tərpətdi.

 

— Əvvəlcə burada olan nümunələri götürək. Sonra suyun gəldiyi yuxarı hissəni yoxlayarıq.

 

Bağın şimal kənarından keçən su kanalı dar daş divarlarla əhatələnmişdi. Kanalın bəzi hissələri illər əvvəl daşla möhkəmləndirilmiş, bəzi hissələrində isə köhnə taxta borulardan istifadə olunmuşdu.

 

Bu borular suyu bağın müxtəlif bölmələrinə yönəldirdi.

 

Bai ailəsi onları uzun illər əvvəl qurmuşdu. Hər mövsüm yoxlanılır, zədələnmiş hissələri dəyişdirilirdi. Lakin bəzi yerlər bağın daha az istifadə olunan kənarlarında yerləşdiyindən yoxlamalar zamanı gözdən qaça bilirdi.

 

Bai Mingyuan, Qao Şen, Ruyan və Xun kanal boyunca irəlilədilər.

 

Bir müddət sonra Bai Xun ayaq saxladı.

 

— Burada nəsə var.

 

O, kanalın kənarındakı torpağı göstərdi.

 

Torpağın bir hissəsi aşağı çökmüş, daşların arasına kiçik budaqlar və palçıq dolmuşdu. Suyun axdığı istiqamətdə isə əvvəlkindən fərqli nazik bir iz görünürdü.

 

Qao Şen əyilib torpağı yoxladı.

 

— Burada sürüşmə olub.

 

Bai Mingyuan ətrafı diqqətlə nəzərdən keçirdi.

 

— Nə vaxt?

 

— Dəqiq deyə bilmərəm. Son yağışlardan sonra baş vermiş ola bilər.

 

Bai Xun kanalın içərisinə baxdı.

 

— Amma su hələ də axır. Deməli, ciddi problem yoxdur.

 

— Suyun axması hər şeyin qaydasında olması demək deyil, — Mingyuan sakitcə cavab verdi.

 

O, bir neçə addım irəliləyib kanalın divarına yaxınlaşdı. Burada torpaqla örtülmüş taxta borunun bir hissəsi görünürdü. Borunun kənarında çat vardı. Suyun bir hissəsi həmin çatdan sızaraq torpağa qarışırdı.

 

Mingyuan əlini çatın yaxınlığına uzatdı.

 

— Baxın. Boru zədələnib.

 

Ruyan əyilib sızan suya baxdı.

 

— Bu qədər kiçik çat bitkilərə təsir edə bilər?

 

— Təkcə suyun azalması deyil. Suyun keçdiyi torpaq da dəyişib. Sürüşmə nəticəsində yuxarı qatdakı minerallar borunun ətrafına qarışa bilər. Su həmin maddələri özünə qatıb bağa daşıyır.

 

Qao Şen başını tərpətdi.

 

— Deməli, bitkilərin solmasının səbəbi suyun tərkibidir?

 

— Ehtimal budur. Amma bunu təsdiqləmək üçün suyun müxtəlif nöqtələrindən nümunə götürməliyik.

 

Bai Xun bir qədər aralıda, daşların arasında qalmış kök parçasını gördü.

 

— Bu nə bitkidir?

 

O, kökü ehtiyatla torpaqdan çıxardı.

 

Qara rəngli, nazik damarları olan kökün səthində torpaqdan fərqli, tünd bir örtük vardı.

 

Qao Şen kökü görən kimi qaşlarını çatdı.

 

— Qara Damar otu...

 

Bai Ruyan ona baxdı.

 

— Bu bitki burada bitməli deyil axı.

 

— Elədir. Bu bitki əsasən vadinin yuxarı hissələrində, mineral baxımından zəngin torpaqlarda yetişir.

 

Bai Mingyuan kökü əlinə aldı, diqqətlə nəzərdən keçirdi.

 

— Görünür, torpaq sürüşməsi zamanı yuxarı hissədən bura qədər gəlib.

 

Bai Xun kökü çevirdi.

 

— Bunun dərman kimi dəyəri varmı?

 

Qao Şen cavab verdi:

 

— Müəyyən hazırlanma üsulu ilə istifadə oluna bilər. Amma bu kök hələ xammaldır. Düzgün emal edilməsə, faydasından çox zərəri ola bilər.

 

Mingyuan kökü kiçik parçaya ayırmadan ayrıca parçaya bükdü.

 

— Bunu da nümunələrlə birlikdə yoxlatdıracağıq.

 

Sonra kanalın çatlamış hissəsinə baxdı.

 

— Əvvəlcə suyun sızmasını dayandırmalıyıq. Əks halda bağın digər hissələri də təsirlənə bilər.

 

Günortaya yaxın onlar Bai ailəsinin əsas həyətinə qayıtdılar.

 

Bai Zhengyuan artıq xəbəri eşitmişdi. O, həyətin kölgəli hissəsində, kiçik taxta masanın arxasında oturmuşdu. Masanın üzərində bir neçə dərman kitabı və qurudulmuş bitki nümunələri vardı.

 

Bai Mingyuan nümunələri masanın üzərinə qoydu.

 

— Problem böyük ehtimalla şimal bağının su xəttindədir. Torpaq sürüşməsi köhnə borunu zədələyib. Suyun bir hissəsi torpağa sızır və mineral tərkibi dəyişmiş ola bilər.

 

Bai Zhengyuan əvvəlcə su nümunələrinə, sonra qara kökə baxdı.

 

— Qara Damar otu yuxarı vadidə bitir. Deməli, sürüşmə düşündüyümüzdən daha böyük ərazini əhatə edib.

 

— Bəli. Hələlik yalnız kanalın bir hissəsini yoxlamışıq, — Mingyuan dedi. — Suyun tərkibini dəqiqləşdirmədən bitkilərə əlavə dərman vermək istəmirəm.

 

Bai Zhengyuan razılıqla başını tərpətdi.

 

— Düz edirsən. Səbəb aradan qaldırılmadan müalicə etmək problemi yalnız gizlədər.

 

Bai Ruyan masanın kənarında dayanmışdı.

 

— Bəs zədələnmiş bitkilər?

 

— Onları hələlik digər bitkilərdən ayırın. Torpağı dəyişməyin, əlavə gübrə və ya dərman verməyin. Əvvəlcə suyun təsirini tam müəyyənləşdirməliyik.

 

Bai Xun bir qədər tərəddüd etdi.

 

— Bəs boru?

 

Bai Mingyuan cavab verdi:

 

— Sabah ustalar çağırılacaq. Zədələnmiş hissə dəyişdiriləcək, kanalın çökmüş yeri möhkəmləndiriləcək.

 

Bai Zhengyuan bir müddət susdu. Sonra baxışlarını bağın istiqamətinə çevirdi.

 

— Bu bağ bizim ailənin gəlir mənbələrindən biridir. Amma təkcə gəlirə görə qorunmur. Burada bəzi bitkilərin yetişməsi üçün illər lazımdır. Bir neçə günə düzəlməyən bir səhv bütün mövsümün zəhmətini puç edə bilər.

 

O, Bai Xuna baxdı.

 

— Sən də Qao Şenə kömək edəcəksən. Bu dəfə işdən yayınmaq yoxdur.

 

Bai Xun dərhal etiraz etdi:

 

— Mən onsuz da bütün səhər onunla idim!

 

Ruyan gülərək dedi:

 

— Deməli, sabah da onunla olmağa öyrəşmisən.

 

— Mən bunu demək istəməmişdim...

 

Bai Zhengyuanın üzündə zəif bir təbəssüm yarandı.

 

— Onda sabah da orada olarsan.

 

Bai Xun başını aşağı saldı. Etiraz etməyin faydasız olduğunu anlamışdı.

 

Günortadan sonra ailənin bağ işçiləri kanalın zədələnmiş hissəsini yoxlamağa başladılar.

 

Bəzi daşlar yerindən çıxarılmalı, torpaq təmizlənməli, köhnə borunun çatlamış hissəsi dəyişdirilməli idi. İş asan deyildi. Kanalın həmin hissəsi dar olduğundan işçilər bir-birinin yolunu kəsməmək üçün diqqətli davranmalı idilər.

 

Bai Mingyuan da bir müddət onların yanında qaldı.

 

O, işçilərə yeni borunun yerləşdiriləcəyi istiqaməti göstərdi.

 

— Su əvvəlki xətt üzrə axmalıdır. Əgər axını çox dəyişdirsək, aşağıdakı bağ bölmələrinə gedən suyun miqdarı azalacaq.

 

İşçilərdən biri başını tərpətdi.

 

— Başa düşdüm, Bai müəllim.

 

Qao Şen isə çıxarılan torpağın bir hissəsini ayrıca yığdırırdı. O, sürüşmə nəticəsində qarışmış torpağın digər sahələrə daşınmasını istəmirdi.

 

Bu zaman Bai Xun əlindəki taxta parçasını yerə qoyub əllərini sildi.

 

— Qao dayı, bu qədər torpağı niyə ayrıca yığırıq? Onsuz da boru dəyişdiriləcək.

 

Qao Şen ona baxdı.

 

— Çünki torpağın içində nə olduğunu bilmədən onu başqa yerə daşımaq olmaz. Buradakı mineral tərkibi başqa bağlara da təsir edə bilər.

 

— Amma bu torpaq artıq yararsızdır.

 

— Yararsız olması onun dəyərsiz olması demək deyil.

 

Qao Şen bir ovuc torpağı götürüb ovuşdurdu.

 

— Torpaq uzun müddət ərzində müxtəlif maddələri özündə saxlayır. Bəzən bir bitkinin böyüməsinə mane olan maddə başqa bir bitki üçün faydalı ola bilər. Hər şey onun miqdarından və hansı şəraitdə istifadə olunmasından asılıdır.

 

Bai Xun bu dəfə cavab vermədi.

 

O, torpağa baxdı. Qao Şenin dedikləri ona maraqlı gəlmişdi, baxmayaraq ki, bunu açıq şəkildə etiraf etmək istəmirdi.

 

Axşam düşəndə Bai ailəsinin həyətindəki səs-küy azaldı.

 

İşçilərin çoxu öz evlərinə getmişdi. Şimal bağının zədələnmiş hissəsi müvəqqəti olaraq bağlanmış, suyun axını isə başqa kanala yönəldilmişdi.

 

Bai Mingyuan və Su Yulan həmin axşam birlikdə dərman bağının yaxınlığında gəzişirdilər.

 

Yulan əlində kiçik parça tutmuşdu. Onun üzərində körpə Bai Tianlong uzanmışdı. Uşaq sakitcə yatırdı. Bəzən barmaqlarını tərpədir, sonra yenidən sakitləşirdi.

 

— Bu gün yenə bağda çox qaldın? — Yulan soruşdu.

 

Mingyuan gülümsədi.

 

— Problem düşündüyümüzdən bir qədər böyük idi. Amma səbəbini tapmışıq. Sabah borunu dəyişəcəklər.

 

— Atan da xəbərdardır?

 

— Bəli. O da əlavə torpaq nümunələrinin yoxlanmasını istəyir.

 

Yulan uşağa baxdı.

 

— Tianlong bu gün yaxşı yatıb. Səhər bir az narahat idi, amma indi sakitdir.

 

Mingyuan körpəyə yaxınlaşıb onun üzünə baxdı.

 

— Böyüyəndə bağları sevməsini istərdim.

 

Yulan gülümsədi.

 

— Bəlkə də sevər. Amma onun nəyi sevməsini istədiyimizdən daha vacibi, özünün nəyi seçəcəyidir.

 

Mingyuan başını tərpətdi.

 

— Haqlısan.

 

Onlar bir qədər səssiz addımladılar.

 

Bağın bu hissəsində hava daha sərin idi. Su kanallarından gələn zəif axın səsi gecənin sakitliyinə qarışırdı.

 

Tianlong anasının qucağında tərpəndi. Kiçik əli parçanın kənarından çıxaraq havada bir neçə dəfə hərəkət etdi.

 

Yulan onun barmaqlarını ehmalca örtdü.

 

— Yat, balaca.

 

Körpə yenidən sakitləşdi.

 

Onların bir qədər arxasında, bağın kənarındakı taxta dibçəkdə kiçik bir toxum vardı.

 

Bu toxum əvvəlki günlərdə də həmin dibçəkdə idi. Torpağa düşmüş, lakin uzun müddət cücərməmişdi. Dibçək bağın nisbətən kölgəli hissəsində yerləşirdi və günəş işığını az alırdı.

 

O gecə torpağın səthində çox kiçik bir dəyişiklik baş verdi.

 

Toxumun qabığı nazik şəkildə çatladı.

 

İçəridən ağ rəngli, incə bir kökcük çıxdı. O, torpağın içərisinə doğru uzandı. Ardınca toxumun üst hissəsi yavaş-yavaş açıldı.

 

Heç bir parıltı yaranmadı.

 

Heç bir səs eşidilmədi.

 

Yalnız torpağın altında yeni bir həyat başlanmışdı.

 

Səhər tezdən Bai Xun yenidən bağa gələndə ilk işi dünənki dibçəkləri yoxlamaq oldu.

 

O, bir neçə bitkinin yarpaqlarını nəzərdən keçirdi, sonra kölgədə qalan taxta dibçəyə yaxınlaşdı.

 

— Hə?

 

Dibçəyin içindəki torpağın səthində kiçik yaşıl bir tumurcuq görünürdü.

 

Bai Xun əyilib ona diqqətlə baxdı.

 

— Bu nə vaxt cücərib?

 

O, barmağını torpağa yaxınlaşdırdı, lakin toxunmadı. Toxumun əvvəlki günlərdə heç bir dəyişiklik göstərmədiyini xatırlayırdı.

 

— Maraqlıdır...

 

Bir müddət sonra Ruyan da gəldi. Bai Xunun dibçəyin qarşısında dayandığını görüb yaxınlaşdı.

 

— Yenə nə olub?

 

Bai Xun tumurcuğu göstərdi.

 

— Buna bax. Dünən burada heç nə yox idi.

 

Ruyan əyilib diqqətlə nəzərdən keçirdi.

 

— Bu toxumu kim əkmişdi?

 

— Məncə, keçən həftə bağ işçilərindən biri qoymuşdu. Amma hansı bitki olduğunu bilmirəm.

 

Ruyan tumurcuğun formasına baxdı.

 

— Hələ çox balacadır. Yarpaqları açılmadan müəyyən etmək çətin olacaq.

 

Qao Şen də onların səsini eşidib yaxınlaşdı.

 

O, dibçəyə baxdı, sonra torpağın səthini yoxladı.

 

— Toxum sağlam imiş. Sadəcə cücərmək üçün uyğun şərait gözləyirmiş.

 

Bai Xun çiyinlərini çəkdi.

 

— Amma bu dibçək kölgədədir. Günəş də az düşür.

 

— Hər bitkinin eyni şəraitə ehtiyacı yoxdur, — Qao Şen dedi. — Bəziləri torpağın içində uzun müddət gözləyə bilər. Rütubət və temperatur uyğunlaşanda cücərir.

 

Ruyan tumurcuğa bir qədər də yaxınlaşdı.

 

— Onu başqa yerə köçürməyək. Bir neçə gün müşahidə edək.

 

Qao Şen razılaşdı.

 

— Düzdür. Hələlik olduğu yerdə qalsın.

 

Bai Xun dibçəyin yanında bir az da dayandı.

 

— Görəsən, nə qədər böyüyəcək?

 

— Bunu zaman göstərəcək, — Ruyan cavab verdi.

 

Onlar başqa işlərə keçdilər.

 

Heç biri bu kiçik tumurcuğun niyə məhz həmin gecə cücərdiyini düşünmədi. Onların nəzərində bu, təbiətdə tez-tez rast gəlinən adi bir hadisə idi.

 

Bağdakı problemlər isə hələ tam həll olunmamışdı. Kanalın təmiri başa çatmalı, suyun tərkibi yenidən yoxlanmalı və zədələnmiş bitkilərin vəziyyəti müşahidə edilməli idi.

 

Bai ailəsinin həyatı öz adi axarı ilə davam edirdi.

 

Həyətin o biri tərəfində Su Yulan kiçik Tianlongu qucağında saxlayaraq onunla danışırdı. Körpə anasının səsini eşidəndə gözlərini açdı, sonra yenidən yumdu.

 

O, hələ dünyanı tanımırdı.

 

• Torpağın altında böyüyən kökün nə üçün su axtardığını, bir toxumun niyə günlərlə gözlədiyini, xəstə bitkilərin hansı şəraitdə sağala bildiyini bilmirdi.

 

Həyatın başlanğıcı onun üçün hələ yalnız isti bir qucaq, tanış səslər və yuxudan ibarət idi.

 

Lakin bəzən ən böyük dəyişikliklər də belə kiçik başlanğıclardan doğurdu.

 

Və həmin səhər Ağsunun şimal bağında, heç kimin xüsusi əhəmiyyət vermədiyi kiçik bir tumurcuq torpağın səthinə doğru böyüməyə davam edirdi.